Ex Patlayıcı Ortam Levhası: ATEX Sahalarında İşaretleme

Kısa cevap: Ex patlayıcı ortam levhası, içeride patlayıcı gaz, buhar veya yanıcı toz bulunma ihtimali olan bölgelerin girişine asılan, sarı zemin üzerine siyah kenarlı üçgen biçimli bir uyarı işaretidir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin sınırlarının işaretlenmesini şart koşar; bu nedenle boyahane, akaryakıt istasyonu, LPG dolum tesisi, un/şeker/ahşap tozu üreten üretim hatları ve kimyasal depoları gibi sahalarda bu levha bulunmalıdır.

Patlama riski, işyerindeki en az tolerans gösterilen risklerden biridir. Bir kıvılcımın tek başına zararsız olduğu bir ortamda, aynı kıvılcım patlayıcı gaz-hava karışımının içinde ciddi bir kazaya dönüşebilir. Ex patlayıcı ortam levhası tam da bu yüzden bir dekorasyon değil, bölgeye giren herkese "burada ateş, kıvılcım ve uygun olmayan ekipman yasak" mesajını veren ilk savunma hattıdır. Bu yazıda levhanın nerelerde zorunlu olduğunu, nasıl konumlandırıldığını ve hangi malzemeye basılması gerektiğini pratik biçimde ele alıyoruz.

Ex levhası neyi anlatır?

Levhadaki "EX" ifadesi, İngilizce explosive (patlayıcı) kelimesinin kısaltmasıdır ve ekipman dünyasında "patlayıcı ortamda kullanılmaya uygun" anlamında da karşınıza çıkar. Levha olarak kullanıldığında anlamı şudur: bu alanda, normal işletme koşullarında veya arıza durumunda patlayıcı bir atmosfer oluşabilir.

İşaret, uyarı/ikaz ailesinin renk düzenini kullanır:

• Sarı zemin, dikkat ve tehlike anlamı taşır; uyarı işaretlerinin ortak rengidir.
• Siyah kenarlık ve siyah sembol, sarı üzerinde en yüksek okunabilirliği verir.
• Üçgen biçim, işaretin bir uyarı olduğunu uzaktan bile ayırt ettirir.

Renk mantığının tamamını yasaklayıcı, uyarıcı ve emredici işaretlerin renk kurallarını anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Nerelerde zorunlu?

Patlayıcı ortam denince akla yalnızca rafineriler gelir; oysa risk çok daha yaygındır. Uygulamada Ex levhası şu noktalarda aranır:

• Akaryakıt ve LPG istasyonları, tanker dolum-boşaltım sahaları
• Boya kabinleri, tiner ve solvent depoları, matbaa solvent odaları
• Doğalgaz ve tüp gaz istasyonları, gaz regülatör odaları
• Un değirmenleri, yem fabrikaları, şeker ve nişasta tesisleri gibi yanıcı toz oluşan üretim hatları
• Ahşap işleme atölyeleri, talaş ve toz toplama üniteleri
• Batarya şarj odaları (hidrojen birikimi nedeniyle)
• Atık su arıtma tesislerindeki metan riski taşıyan kapalı hacimler

Levha, tehlikeli bölgenin girişine ve bölge sınırının görülebildiği noktalara asılır. Amaç, kişinin alana adım atmadan önce uyarıyı görmesidir; içeri girdikten sonra fark edilen bir levhanın koruyucu değeri düşüktür.

Bölge sınıflandırması ve levhanın yeri

Patlayıcı ortamlar, riskin ne sıklıkta ve ne kadar süreyle oluştuğuna göre bölgelere ayrılır. Gaz ve buhar için 0, 1, 2; yanıcı tozlar için 20, 21, 22 numaralı bölgeler kullanılır. Küçük numara, patlayıcı atmosferin daha sık ve daha uzun süre bulunduğu anlamına gelir.

Bu sınıflandırma, işletmenin patlamadan korunma dokümanında yapılır ve levhalama planı da buna göre kurulur:

• Bölge sınırlarının kesiştiği tüm kapı ve geçişlere Ex levhası konur.
• Aynı noktaya çoğu zaman "sigara içilmez", "açık alevle yaklaşılmaz", "cep telefonu kullanılmaz" gibi tamamlayıcı yasaklayıcı işaretler eşlik eder.
• Yangın ekipmanının yerini gösteren işaretler ayrı bir aileye aittir; bunları yangın güvenliği levhaları kategorisinde bulabilirsiniz.

Saha genelinde hangi işaret ailesinin nerede kullanıldığını toparlayan bir kontrol listesi için zorunlu uyarı levhaları rehberimize göz atabilirsiniz.

Hangi malzeme, hangi ebat?

Ex levhası genellikle zorlu koşullarda durur: açık havada güneş, kapalı alanda ise solvent buharı, nem ve temizlik kimyasalı. Malzeme seçimi bu yüzden görselden daha önemlidir. Ex Patlayıcı Ortam levhası ürün sayfasında şu seçenekler sunulur:

• Yapışkanlı etiket (sticker): düzgün, temiz ve sabit yüzeyler için ekonomik çözüm.
• 0,50 mm PVC levha: hafif, kırılmaz; iç mekân duvar ve kapıları için yaygın tercih.
• 3 mm dekota / foreks: sert ve dayanıklı; dış mekânda ve direğe montajda tercih edilir.
• 0,50 mm galvaniz sac: en dayanıklı seçenek; yıkanan, darbe gören sanayi sahaları için uygundur.

Baskı tarafında UV baskı standart seçenektir. Reflektif folyo, araç farı veya el feneri ışığında parlayarak gece görünürlüğü sağlar. Fosforlu lümen folyo ise gün içinde ışık depolar ve elektrik kesintisinde bir süre kendiliğinden görünür kalır; bu teknolojiyi ayrıntılı olarak fotolümenli levha yazımızda anlattık.

Ebat seçerken kural basittir: levha ne kadar uzaktan okunacaksa o kadar büyük olmalıdır. Ürün sayfasındaki 25×35, 35×50, 50×70 ve 70×100 cm seçenekleri sırasıyla kapı üstü, oda girişi, saha geçişi ve uzak mesafeden görünmesi gereken açık saha kullanımına karşılık gelir. KDV dahil güncel fiyat ürün sayfasında hesaplanır.

Sık yapılan hatalar

• Tek levhayla yetinmek. Patlayıcı ortamın birden fazla girişi varsa her girişe levha gerekir.
• Yanlış malzeme. Solvent buharına maruz kalan bir alanda ucuz etiket birkaç ayda kenarından kalkar; sac veya dekota uzun vadede daha ekonomiktir.
• Görüşün kapanması. Palet, raf veya dolapla kapanan levha yok hükmündedir; yerleşim değiştiğinde levhalar da gözden geçirilmelidir.
• Soluk baskı. Güneş altında solan sarı zemin uyarı değerini kaybeder; UV dayanımlı baskı bu yüzden önemlidir.
• Düşük çözünürlüklü dosya. Kendi tasarımınızı gönderecekseniz baskıya hazır dosya kurallarına uymanız, sembolün kenarlarının net çıkmasını sağlar.

Sahanızı tamamlayın

Ex levhası tek başına yeterli değildir; patlayıcı ortamın çevresinde sigara yasağı, açık alev yasağı, kişisel koruyucu donanım ve acil çıkış işaretleriyle birlikte bütünlüklü bir işaretleme planı kurulmalıdır. Uyarı ve ikaz levhaları kategorimizde ihtiyacınız olan tüm başlıkları, yasaklayıcı işaretler kategorisinde ise tamamlayıcı yasak levhalarını bulabilirsiniz. Tek adetten sipariş verebilir, malzeme ve ebat kombinasyonunu ürün sayfasında seçerek fiyatı anında görebilirsiniz.